Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy nr 3 

im. Marii Grzegorzewskiej w Łodzi

Informacja w związku z aktualną sytuacją epidemiologiczną ZOBACZ
AdobeStock_203007826.jpeg

Relacje - Małgorzata Zawadzka - Rak

RELACJE SPOŁECZNE I KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA

MAŁGORZATA ZAWADZKA - RAK

 

W pracy tej chciałabym się skupić na omówieniu relacji interpersonalnych, komunikacji  społecznej i konfliktów.  Są to zjawiska społeczne nierozerwalnie związane z życiem człowieka i jego kontaktami z innymi ludźmi.

Relacje społeczne dzielą się na: interpersonalne (pozytywne i negatywne), w grupie (wpływ społeczny, współpraca, konflikt), relacje międzygrupowe (stereotypy, uprzedzenia, dyskryminacja, konflikt). (Bielawska – Batorowicz 2010).

Relacje interpersonalne to inaczej związki między ludźmi. Jest to sposób wyrażania między partnerami interakcji uczuć i postaw. Relacje koncentrują się na wzajemnych stosunkach ich uczestników, które odnoszą się do pozytywnych bądź negatywnych powiązań między partnerami (np. agresja, wrogość, miłość, konflikt, przemoc, manipulacja, kontrolowanie). Relacje interpersonalne dzielą się na rzeczywiste – oparte na faktach, z jasno określonymi rolami i na przeniesieniowe – opierające się na oczekiwaniach, mylone z relacjami do innych osób.[1]

Psychologiczna warstwa relacji interpersonalnych jest wynikiem korelacji jakości partnerów, okoliczności, w których zachodzą relacje  oraz predyspozycji podmiotu,  które wynikają z osobowości, jednak ich źródło  może zostać zawężone do „ja” społecznego.

Struktura ta odpowiada za typ relacji interpersonalnych, jeśli przybiera obronne formy – następuje wówczas izolacja społeczna, relacje będą wyrażać nieufność, lęk. Jeśli relacja jest pozytywna , otwarta, wówczas następuje otwarcie na partnera, poszukiwanie z nim kontaktu, osiąganie wspólnych celów. W związku z tym zmiana relacji, w kierunku na bardziej pozytywne, polega więc na uczeniu się nowych umiejętności przekazywania adekwatnych komunikatów o swoich potrzebach, słuchania partnera i unikania podwójnych komunikatów. Można z tego wyprowadzić stwierdzenie, że porozumiewanie się jest kluczową umiejętnością w życiu, gdyż jest konieczne do zaspokajania własnych potrzeb, np. fizjologicznych, bezpieczeństwa, akceptacji itp.[2]

Komunikacja interpersonalna to proces psychologiczny, dzięki któremu jednostka przekazuje i otrzymuje informacje w bezpośrednim kontakcie z inną osobą. Jest to proces, który zachodzi nieustannie, ponieważ przez cały czas swoją postawą ciała, mimiką, gestykulacją i słowami przekazujemy sobie wzajemnie informacje. Komunikacja między ludźmi polega, najogólniej mówiąc, na przekazywaniu i odbieraniu informacji. Jeśli jedna osoba przekazuje jakieś informacje, druga musi je właściwie odebrać, ponieważ inaczej nie może być mowy o porozumieniu.[3]

Jeśli dwie lub więcej osób spotyka się, prędzej lub później któraś z nich przemówi lub w inny sposób okaże, że zauważyła te osoby – jest to tzw. bodziec transakcyjny. Wówczas inna osoba zrobi coś, co będzie związane z tym bodźcem a nazywa się reakcją transakcyjną. Następuje więc komunikacja, zarówno werbalna jak i niewerbalna, i istnieje szansa na porozumienie. Szansa na porozumienie między ludźmi jest większa, jeśli wypływa z tych samych stanów ego każdego z uczestników komunikacji (dorosły, rodzic, dziecko) . Problemem może być nadawanie komunikatów  przez osoby biorące udział w rozmowach z różnych stanów ego, następują wówczas zakłócenia w komunikacji, gdyż nadawca i odbiorca nie mogą dojść do porozumienia.[4]

W komunikacji między ludźmi chodzi głównie o przekazywanie sobie informacji, czyli należy się skupić na tym, co mówi nam partner. Natomiast intencja komunikacyjna jest przekazem tego, po co nam to mówi. W dialogu z drugim człowiekiem reagujemy nie tyle na treść samego przekazu, ile na intencję nadawcy. Zazwyczaj intencja jest ukryta za przekazem werbalnym i nie mamy do niej bezpośredniego dostępu, reagujemy więc na intencję domniemaną co często prowadzi do konfliktów i nieporozumień.

Dobra komunikacja to również umiejętność słuchania partnera. Chcąc zostać dobrym słuchaczem należy być bezwzględnie otwartym na drugiego człowieka i jego punkt widzenia, rozumieć tekst wypowiedzi, okazywać zainteresowanie i sygnalizować zrozumienie. Niestety, w większości przypadków słuchając partnera rozmowy, nie słyszymy wcale jego wypowiedzi, ponieważ nie jesteśmy nastawieni na zrozumienie. Nie słyszymy, lecz wysłuchujemy selektywnie te informacje, które sprzyjają naszej postawie. W rzeczywistości nie słyszymy tego, co partner relacji chce nam powiedzieć i jest to kolejna z przyczyn powstawania konfliktów .[5]

W procesie komunikacji  Shannon i Weaver wyodrębnili pięć elementów: źródło informacji, przekaźnik, kanał, odbiornik, odbiorca. Model ten mówi, że w procesie komunikacji źródłem jest człowiek, czyli wszystko co jest „zawarte w jego głowie”, oraz całokształt jego zachowań. Informacja wysyłana przez człowieka zostaje w określony sposób zakodowana, co w tym modelu oznacza kanał przekazu informacji. Zakodowana informacja dociera do odbiornika, którym mogą być zmysły człowieka, za ich pośrednictwem dociera do „ głowy” odbiorcy i żeby została zrozumiana musi zostać odkodowana. Proces odkodowania wiąże się z interpretacją otrzymanego komunikatu. W procesie kodowania i odkodowania różne czynniki doprowadzają do zmian. Natomiast  zmiany te powodują, że komunikat wysłany i odebrany nie będą zgodne z intencją nadawcy. Przekazowi informacji towarzyszy również szum, stanowiący zakłócenia na drodze jej przekazywania i ten szum informacyjny może stać się także źródłem zniekształceń w toku przekazywania informacji od nadawcy do odbiorcy.[6]

Pracownicy ośrodka na drodze komunikacji próbują poznać swoje podopieczne, aby móc im skutecznie pomagać i wspierać je. Dopuszczenie innych do poznania i zrozumienia siebie oraz wyrażenie zgody na udzielenie sobie pomocy, zależy od tego co wychowanki same wiedzą o sobie i na ile ta wiedza jest adekwatna do rzeczywistych faktów. Im człowiek mniej o sobie wie, tym jego wiedza jest bardziej niepewna i mniejsza jest zgodność między tym co o sobie wie, a jak się zachowuje i co osiąga. Takich ludzi trudniej jest poznać i dopasować pomoc do ich potrzeb, czyli przy udzielaniu pomocy chodzi głównie o umiejętność operowania językiem  (komunikowania), aby osoby zrozumiały się wzajemnie. Związki, osoba wspierana i osoba wspierająca, to związki niesymetryczne wynikające głównie z różnic w położeniu tych osób. Jednakże nie przekreśla to możliwości udzielenia pomocy, ale może ją utrudnić. Wspierany, we własnym odczuciu, zagrożony przewagą pomagającego może w obronie własnej nie „dopuszczać” go do siebie lub „dopuszczać” pozornie. Wyrażenie zgody przez wspieranego na udzielenie mu pomocy, zależy od postawy jaką przyjmie osoba pomagająca. Jeśli będzie to postawa wynikająca z przyjęcia, za jedynie możliwą i słuszną, relacji pochyłej, to wynikiem jej jest wykluczenie lub ograniczenie otwarcia się na to, co ma do powiedzenia osoba wspierana. Brak zaangażowania emocjonalnego ogranicza lub uniemożliwia osobie wspieranej „dopuszczenie” do siebie wspierającego, mimo że tej pomocy oczekuje.[7] Postępując w taki sposób osoba wspierająca traktuje wspieranego przedmiotowo. Odbiera sobie i potrzebującemu możliwość udzielenia i przyjęcia pomocy. Należy, więc najpierw usłyszeć człowieka, skomunikować się z nim, być empatycznym wobec niego, zaskarbić sobie jego zaufanie i dopiero wówczas przejść do możliwego udzielania pomocy. Skutecznie udzielana pomoc może nastąpić np. przy zastosowaniu podejść mediacyjnych.  Jeśli żyjące obok siebie, w dużym skupisku, jaką z pewnością jest placówka, osoby nie potrafią się prawidłowo komunikować, nie potrafię stworzyć pozytywnych relacji, z pewnością dojdzie do powstania konfliktu między nimi.

Konflikt to forma współzawodnictwa między ludźmi lub grupami ludzi, to sytuacja, w której co najmniej dwie zależne od siebie osoby spierają się o ograniczone zasoby lub o realizację interesów, które są lub wydają się niemożliwe do pogodzenia. Rodzajami konfliktu mogą być konflikt: danych, relacji, wartości, strukturalny, czy interesów i wszystkie te konflikty mogą pojawiać się w naszej placówce. Istotą konfliktu międzygrupowego są niezgodność zachowania i uczucia. Konflikt destruktywny to sytuacja społeczna, w której występuje niezgodności celów i wartości między dwiema lub więcej stronami, charakteryzuje się próbami wzajemnego kontrolowania się i wzajemnymi, antagonistycznymi emocjami. Przyczynami konfliktu są obiektywne konflikty interesów lub samo klasyfikowanie jednostek w grupy. Orientacja kooperacyjna na rozwiązanie konfliktu, czyli wygrany – wygrany, ułatwia rozwiązywanie konfliktu, podczas gdy orientacja rywalizacyjna wygrany – przegrany, utrudnia je. Łatwiej jest wypracować i utrzymać postawę wygrany – wygrany, jeżeli dysponuje się społecznym poparciem dla niej.[8]

Omówione wcześniej zjawiska społeczne z pewnością występują w placówkach i z pewnością dochodzi tam do zakłóceń w ich przebiegu. Mam nadzieję, że w pracy tej przypomniałam podstawowe założenia komunikacji interpersonalnej oraz zagadnienia dotyczące relacji społecznych i przyda się ta wiedza czytelnikom do dalszej pracy z młodzieżą i w życiu codziennym.

 



[1] Nęcki Z., Komunikacja międzyludzka ,Wyd. Antykwa,  Kraków, 2005

[2] Argyle M., Psychologia stosunków międzyludzkich Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa, 2001

[3] Nęcki Z., Komunikacja międzyludzka ,Wyd. Antykwa, Kraków, 2005

[4] Berne E., W co grają ludzie, PWN, Warszawa 1999, s.21

[5] Czarnawska M, Przyjazne porozumiewanie się ,GWP, Gdańsk, 2004, s.53

[6] Sęk H., Społeczna psychologia kliniczna, PWN, Warszawa, 1993 s.130

[7] Walczak A., Dylematy w tworzeniu ram działania: granice pomocy i ich usytuowanie [w]    Marynowicz – Hetka E., Pedagogika Społeczna PWN, Warszawa, 2002, s.257

[8] Deutsch M. Coleman P. ,Rozwiązywanie konfliktów, WUJ, Kraków, 2005, s.399

Tags:

Partnerzy

logo_efs-mow
© 2019 MOW3. All Rights Reserved.